Rezerwat „Dolina Ilanki”
239,23 ha
Wartość z aktu powołującego (2000). Rejestr wojewódzki podaje 239,53 ha.
Przyroda · Obwody łowieckie
Rezerwat przyrody „Dolina Ilanki”
Największy torfowiskowo-leśny rezerwat województwa lubuskiego chroni dolinę rzeki Ilanki, źródliska, mechowiska, torfowiska niskie i lasy bagienne. To miejsce o znaczeniu regionalnym, krajowym i europejskim, ale zarazem obszar wymagający szczególnej ostrożności i poszanowania zasad ochrony.
gmina Torzym, powiat sulęciński, woj. lubuskie
rezerwat przyrodyNatura 2000torfowiska i źródliska
Najważniejsze dane
Rezerwat „Dolina Ilanki II”
11,32 ha
Utworzony w 2017 r.
Natura 2000 PLH080009
2232,83 ha
Wartość podstawowa: OPZ RDOŚ 2025 i materiały SDF.
Główny rezerwat
2000
Rok utworzenia.
Dolina Ilanki II
2017
Rok utworzenia.
Region biogeograficzny
kontynentalny
Natura 2000 PLH080009.
Trzy różne formy ochrony
Granice, powierzchnie i podstawy prawne tych obszarów nie są tożsame. Ich powierzchni nie należy sumować.
| Forma ochrony | Powierzchnia | Rok | Zasięg i funkcja |
|---|---|---|---|
| Rezerwat „Dolina Ilanki” | 239,23 ha | 2000 | Główny rezerwat torfowiskowo-leśny. |
| Rezerwat „Dolina Ilanki II” | 11,32 ha | 2017 | Sąsiedni rezerwat torfowisk niskich i źródlisk. |
| SOO Natura 2000 „Dolina Ilanki” PLH080009 | 2232,83 ha | 2017 | Znacznie większy obszar ochrony siedlisk w gminach Torzym i Rzepin. |
Dlaczego Dolina Ilanki jest wyjątkowa?
Dolina łączy naturalny bieg rzeki, źródliska zasilane wodami podziemnymi, mechowiska, torfowiska niskie oraz lasy bagienne. Zachowany układ wodny umożliwia współistnienie siedlisk otwartych i leśnych.
Mozaika siedlisk zapewnia warunki rzadkim roślinom, mięczakom, płazom, rybom i ptakom. Obszar ma znaczenie dla badań torfowisk, hydrologii, sukcesji roślinności i ochrony siedlisk.
Mapy obszaru
Mapa rezerwatu przyrody Dolina Ilanki
Granice dwóch rezerwatów i obszaru Natura 2000
Mapa interaktywna rozdziela urzędowe geometrie obu rezerwatów i SOO PLH080009. Nie przedstawia szlaku pieszego, ponieważ jego wiarygodna geometria nie została pozyskana z aktu.
Interaktywna mapa obszarów chronionych
Warstwy urzędowe GDOŚ: rezerwat „Dolina Ilanki”, rezerwat „Dolina Ilanki II” oraz SOO Natura 2000 PLH080009. Źródło: GDOŚ SDI WFS (https://sdi.gdos.gov.pl/wfs). Data danych: .
Na telefonie: dotknij mapy, aby włączyć przesuwanie. Pinch-to-zoom powiększa widok.
Ładowanie mapy warstw ochrony…
SOO PLH080009
Rezerwat „Dolina Ilanki”
Rezerwat „Dolina Ilanki II”
Torzym
Otwórz w oficjalnym GeoSerwisie GDOŚ
| Warstwa | Źródło geometrii | Uwagi |
|---|---|---|
| Rezerwat „Dolina Ilanki” | GDOS:Rezerwaty (SDI WFS) | Granice urzędowe, nie rysowane „na oko” |
| Rezerwat „Dolina Ilanki II” | GDOS:Rezerwaty (SDI WFS) | Osobny obiekt GIS |
| Natura 2000 PLH080009 | GDOS:SpecjalneObszaryOchrony | SOO — ochrona siedlisk |
| Torzym | punkt orientacyjny | Bez oficjalnej granicy miasta |
| Szlak pieszy | — | Brak wiarygodnej geometrii w tej wersji |
Położenie i krajobraz
Obszar leży w gminie Torzym, w powiecie sulęcińskim, w województwie lubuskim, na północny zachód od Torzymia. Obejmuje górny bieg Ilanki na Równinie Torzymskiej.
Dolina przecina sandrowy krajobraz Puszczy Lubuskiej, nazywanej również Puszczą Rzepińską. Jej szerokość zmienia się, tworząc przewężenia oraz szersze fragmenty zajęte przez torfowiska, źródliska i lasy bagienne.
Oś czasu ochrony i użytkowania doliny
Dolina była miejscem osadnictwa, użytkowania łąk i pracy młynów; ślady te należy interpretować w skali doliny, nie automatycznie w granicach rezerwatów.
Źródło: Dokumentacja przyrodnicza Klubu PrzyrodnikówRowy i dawne użytkowanie łąk zmieniały stosunki wodne; ograniczenie użytkowania po wojnie uruchomiło sukcesję roślinności.
Źródło: Dokumentacja przyrodnicza Klubu PrzyrodnikówUtworzenie rezerwatu przyrody „Dolina Ilanki”.
Źródło: Rozporządzenie Wojewody Lubuskiego Nr 11 z 6.12.2000, Dz.U.Woj.Lub. Nr 34 poz. 421Ustanowienie planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 PLH080009.
Źródło: Zarządzenie RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie PZO PLH080009Utworzenie rezerwatu „Dolina Ilanki II” o powierzchni 11,32 ha.
Źródło: Zarządzenie RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim z 2017 r.; dokumentacja KPFormalne wyznaczenie SOO Natura 2000 „Dolina Ilanki” PLH080009.
Źródło: Rozporządzenie Ministra Środowiska z 8.11.2017 r.Prace nad aktualizacją dokumentacji i planu zadań ochronnych.
Źródło: RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim, materiały zamówienia i konsultacji
Hydrologia — serce doliny
Woda opadowa infiltruje piaszczyste tereny otaczające dolinę, przemieszcza się pod ziemią i wypływa w źródliskach. Zasila torfowiska soligeniczne, a następnie Ilankę.
Torf i roślinność zatrzymują wodę, łagodzą odpływ i utrzymują wilgotne siedliska. Meandry rzeki dodatkowo różnicują warunki wodne.
Dawne rowy melioracyjne mogą przyspieszać odpływ. Działalność bobrów bywa ważnym czynnikiem kształtującym lokalne uwodnienie, lecz nie oznacza, że bóbr jest aktualnym przedmiotem ochrony PLH080009.
Przesuszenie przyspiesza mineralizację torfu, zarastanie mechowisk i utratę gatunków zależnych od stałego zasilania wodami podziemnymi.
Ekosystemy i siedliska
Kody odnoszą się do przedmiotów ochrony SOO PLH080009 wskazanych w materiałach RDOŚ z 2025 r.
Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne
Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników
Murawy kserotermiczne
Ziołorośla górskie i nadrzeczne
Torfowiska przejściowe i trzęsawiska
Górskie i nizinne torfowiska zasadowe
Kwaśne buczyny
Grąd środkowoeuropejski i subkontynentalny
Kwaśne dąbrowy
Łęgi i źródliskowe lasy olszowe
Siedliska powiązane: torfowiska niskie, źródliska, mechowiska, turzycowiska, olsy źródliskowe.
Liczba siedlisk w starszych opracowaniach może różnić się od aktualnego katalogu przedmiotów ochrony.
Flora
Nadleśnictwo Torzym podaje około 380 gatunków roślin stwierdzonych w rezerwacie; informacja została sprawdzona 2 sierpnia 2026 r. Starsze opracowania mogą obejmować inny obszar lub etap rozpoznania.
Do dobrze udokumentowanych roślin należą kruszczyk błotny, listera jajowata (Neottia ovata) i sit tępokwiatowy. Mchy i turzyce budują mechowiska oraz torfowiska i reagują na zmiany uwodnienia.
Według Nadleśnictwa Torzym rezerwat jest największą znaną w Polsce ostoją situ tępokwiatowego.Źródło: Nadleśnictwo Torzym, strona „Rezerwaty przyrody”, dostęp 02.08.2026
Fauna — przegląd
Ssaki
Dokumentacja opisuje ssaki doliny, ale ich występowanie nie jest równoznaczne ze statusem przedmiotu ochrony Natura 2000.
Ptaki
Materiały Nadleśnictwa wskazują około 80 gatunków; publikujemy wyłącznie skromny zestaw nazw potwierdzonych.
Płazy
Kumak nizinny i traszka grzebieniasta są przedmiotami ochrony PLH080009.
Gady
Nie dodano gatunków bez jednoznacznego potwierdzenia w wykorzystanych dokumentach.
Ryby i bezszczękowce
Koza i minóg strumieniowy są przedmiotami ochrony PLH080009.
Bezkręgowce
Potwierdzone przedmioty ochrony to poczwarówka zwężona i poczwarówka jajowata.
Bóbr, wydra, piskorz i żółw błotny bywają wymieniane w starszych lub innych materiałach, lecz nie są tu przedstawiane jako aktualne przedmioty ochrony PLH080009.
Potwierdzone gatunki
Aktualne przedmioty ochrony PLH0800096 poz.
| Nazwa polska | Nazwa naukowa | Grupa | Obszar potwierdzenia | Status | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| koza | Cobitis taenia | ryby | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
| kumak nizinny | Bombina bombina | płazy | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
| traszka grzebieniasta | Triturus cristatus | płazy | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
| minóg strumieniowy | Lampetra planeri | bezszczękowce | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
| poczwarówka zwężona | Vertigo angustior | bezkręgowce — ślimaki | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
| poczwarówka jajowata | Vertigo moulinsiana | bezkręgowce — ślimaki | Natura 2000 PLH080009 | aktualny przedmiot ochrony | OPZ RDOŚ 2025 dla PLH080009 |
Rezerwat „Dolina Ilanki”1 poz.
| Nazwa polska | Nazwa naukowa | Grupa | Obszar potwierdzenia | Status | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| sit tępokwiatowy | Juncus subnodulosus | rośliny naczyniowe | rezerwat „Dolina Ilanki” | potwierdzony; według Nadleśnictwa Torzym największa znana w Polsce ostoja | Nadleśnictwo Torzym, strona o rezerwatach, dostęp 02.08.2026 |
Rezerwat „Dolina Ilanki II”2 poz.
| Nazwa polska | Nazwa naukowa | Grupa | Obszar potwierdzenia | Status | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| kruszczyk błotny | Epipactis palustris | rośliny naczyniowe | rezerwat „Dolina Ilanki II” | gatunek potwierdzony w dokumentacji przyrodniczej | Dokumentacja i plan ochrony „Doliny Ilanki II”, Klub Przyrodników |
| listera jajowata | Neottia ovata | rośliny naczyniowe | rezerwat „Dolina Ilanki II” | gatunek potwierdzony w dokumentacji przyrodniczej | Dokumentacja i plan ochrony „Doliny Ilanki II”, Klub Przyrodników |
Inne gatunki potwierdzone w szerszej dolinie5 poz.
| Nazwa polska | Nazwa naukowa | Grupa | Obszar potwierdzenia | Status | Źródło |
|---|---|---|---|---|---|
| bocian czarny | Ciconia nigra | ptaki | dolina Ilanki | gatunek potwierdzony w materiałach obszaru | Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026 |
| żuraw | Grus grus | ptaki | dolina Ilanki | gatunek potwierdzony w materiałach obszaru | Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026 |
| pliszka górska | Motacilla cinerea | ptaki | dolina Ilanki | gatunek potwierdzony w materiałach obszaru | Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026 |
| dziwonia | Carpodacus erythrinus | ptaki | dolina Ilanki | gatunek potwierdzony w materiałach obszaru | Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026 |
| pluszcz | Cinclus cinclus | ptaki | dolina Ilanki | gatunek potwierdzony; bez przypisywania do załącznika I | Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026 |
Lista jest celowo ograniczona. Nie uzupełniano jej gatunkami przypuszczalnymi ani pełnym wykazem około 80 ptaków.
Ptaki Doliny Ilanki
Nadleśnictwo Torzym informuje o około 80 gatunkach ptaków w dolinie (strona sprawdzona 2 sierpnia 2026 r.). W materiałach wymieniane są m.in. bocian czarny, żuraw, pliszka górska, dziwonia i pluszcz. Dziwonia to Carpodacus erythrinus; Coccothraustes coccothraustes oznacza grubodzioba. Pluszcz nie jest tu opisywany jako gatunek z załącznika I.
Źródło: Nadleśnictwo Torzym, dostęp 02.08.2026
Natura 2000 „Dolina Ilanki” PLH080009
PLH080009 jest specjalnym obszarem ochrony siedlisk — SOO, nie obszarem specjalnej ochrony ptaków (OSO). Obejmuje 2232,83 ha w regionie biogeograficznym kontynentalnym, na terenie gmin Torzym i Rzepin.
SOO chroni siedliska i gatunki o znaczeniu europejskim w znacznie większej przestrzeni niż oba rezerwaty. Reżim rezerwatowy i zasady Natura 2000 wynikają z innych przepisów i nie są zamienne.
Plan zadań ochronnych ustanowiono w 2014 r.; materiały RDOŚ z 2025–2026 dotyczą aktualizacji dokumentacji i PZO. Przy decyzjach terenowych pierwszeństwo mają obowiązujące akty i aktualne dokumenty RDOŚ.
Siedliska
3150, 3260, 6210, 6430, 7140, 7230, 9110, 9170, 9190, 91E0
Zwierzęta
- koza (Cobitis taenia)
- kumak nizinny (Bombina bombina)
- traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)
- minóg strumieniowy (Lampetra planeri)
- poczwarówka zwężona (Vertigo angustior)
- poczwarówka jajowata (Vertigo moulinsiana)
Dlaczego źródła podają różne powierzchnie?
2232,83 ha — wartość podstawowa z OPZ RDOŚ 2025 i materiałów SDF.
2012 ha — wartość spotykana na starszej stronie Nadleśnictwa Torzym.
Różnica może wynikać z daty dokumentu, zmiany granic albo sposobu obliczenia powierzchni. Na tej stronie nie uśredniamy wartości i nie traktujemy ich jako zamiennych.
Zagrożenia potwierdzone w dokumentacji
istniejące wewnętrzne
- przesuszenie torfowisk
- zarastanie otwartych mechowisk i torfowisk
- skutki dawnych rowów odwadniających
istniejące zewnętrzne
- zmiany stosunków wodnych w zlewni
- presja komunikacyjna i penetracja poza trasami
potencjalne
- zmiana sposobu użytkowania terenu
- brak wymaganej ochrony czynnej
- pogłębianie odpływu wód
Gatunków obcych nie wskazano bez jednoznacznego potwierdzenia dla konkretnego obszaru i dokumentu.
Ochrona czynna i monitoring
- monitorowanie poziomu wód i stanu źródlisk
- utrzymanie warunków wodnych torfowisk i mechowisk
- ograniczanie sukcesji przez koszenie lub usuwanie nalotu tylko tam, gdzie przewidują to dokumenty ochronne
- ocena wpływu rowów, zastawek i działalności bobrów na lokalne uwodnienie
- monitoring siedlisk 7140 i 7230 oraz gatunków będących przedmiotami ochrony
- aktualizacja PZO na podstawie nowych danych terenowych
Zakres i termin zabiegów określa właściwy organ oraz dokument ochronny; strona nie stanowi instrukcji prowadzenia prac.
Rezerwat a gospodarka łowiecka
Zgodnie z art. 15 ustawy o ochronie przyrody polowanie w rezerwacie przyrody jest co do zasady zabronione, z wyjątkiem obszarów wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach ochronnych ustanowionych dla rezerwatu.
W wykorzystanych materiałach nie potwierdzono wyjątku wyznaczonego dla „Doliny Ilanki”, dlatego strona go nie sugeruje. Granice rezerwatów muszą być uwzględniane przy planowaniu gospodarki łowieckiej i prac terenowych.
Samo objęcie terenu Naturą 2000 nie ustanawia automatycznego, całkowitego zakazu polowań. Działalność nie może jednak pogarszać stanu przedmiotów ochrony, niszczyć siedlisk ani naruszać celów ochrony; obowiązują też przepisy o ochronie gatunkowej i zakaz płoszenia.
Podstawa prawna: art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
Zasady odpowiedzialnego odwiedzania
Rejestr rezerwatów województwa lubuskiego oznacza rezerwat jako udostępniony społeczeństwu (TAK) wyłącznie na podstawie zarządzeń RDOŚ wyznaczających szlak pieszy (2013 i 2014). Nie jest to prawo do swobodnego przemieszczania się poza legalnie wyznaczoną i oznakowaną trasą.
- poruszaj się wyłącznie po legalnie wyznaczonej i oznakowanej trasie
- nie schodź na torfowiska, mechowiska ani do źródlisk
- nie zrywaj roślin i nie pobieraj okazów
- nie płosz zwierząt i zachowuj ciszę
- nie pozostawiaj odpadów i nie rozpalaj ognia
- nie wprowadzaj psa, jeżeli aktualne przepisy lub oznaczenia tego zabraniają
- nie używaj drona bez wymaganych zgód
- nie publikuj dokładnych lokalizacji stanowisk szczególnie wrażliwych gatunków
Ważne: Przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty RDOŚ i oznaczenia w terenie. Dostępność dojazdu do okolicy nie oznacza swobodnego prawa wejścia na cały teren rezerwatu.
Historia człowieka i krajobrazu
Dolina była użytkowana rolniczo: koszono łąki, działały młyny i funkcjonowały gospodarstwa. Prace te pozostawiły ślady w krajobrazie i sieci wodnej.
Rowy oraz urządzenia związane z dawnym użytkowaniem wpływały na odpływ. Po ograniczeniu użytkowania po II wojnie światowej część otwartych siedlisk zaczęła zarastać.
Informacje o młynach, ruinach i dawnych cmentarzach odnoszą się do szerszej doliny; bez dokładnej lokalizacji nie przedstawia się ich jako obiektów położonych w granicach rezerwatu.
Źródło: Dokumentacja przyrodnicza i planistyczna Klubu Przyrodników
Znaczenie naukowe i edukacyjne
Botanika
Dokumentowanie flory torfowisk, źródlisk i lasów bagiennych.
Ekologia torfowisk
Badanie zależności między uwodnieniem, sukcesją i ochroną czynną.
Hydrologia
Rozpoznanie zasilania wodami podziemnymi i retencji doliny.
Malakologia
Monitoring siedlisk poczwarówki zwężonej i jajowatej.
Ornitologia
Obserwacje zespołów ptaków doliny rzecznej i lasów.
Edukacja
Wyjaśnianie różnic między rezerwatem, Naturą 2000 i ochroną gatunkową.
Rozbieżności powierzchni w źródłach
rezerwat „Dolina Ilanki”
Podstawowa: 239,23 ha
Alternatywna: 239,53 ha
Wartość 239,53 ha występuje w rejestrze lub materiałach Nadleśnictwa; podstawową wartością strony jest aktualne 239,23 ha.
Natura 2000 PLH080009
Podstawowa: 2232,83 ha
Alternatywna: 2012 ha
2232,83 ha pochodzi z OPZ RDOŚ 2025 i materiałów SDF; 2012 ha to wartość ze starszej strony Nadleśnictwa.
Wartości dotyczą odrębnych form ochrony, różnych dat i dokumentów; nie należy ich sumować ani uśredniać.
Dokumenty i źródła
- RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim: Rezerwaty przyrody województwa lubuskiegoaktualny rejestr · rejestr PDF — Powierzchnia, udostępnienie i dane formalne rezerwatów.
- GDOŚ: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrodydostęp 02.08.2026 · rejestr — Oficjalne rekordy i identyfikatory form ochrony.
- GDOŚ: GeoSerwisdane pobrane 02.08.2026 · mapa i usługa SDI WFS — Urzędowe geometrie rezerwatów oraz SOO PLH080009.
- Wojewoda Lubuski: Rozporządzenie Nr 11 z 6 grudnia 2000 r.06.12.2000 · akt ustanawiający — Utworzenie głównego rezerwatu; Dz.U.Woj.Lub. Nr 34 poz. 421.
- RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim: Zarządzenie w sprawie rezerwatu „Dolina Ilanki II”2017 · akt ustanawiający — Utworzenie rezerwatu o powierzchni 11,32 ha.
- Minister Środowiska: Rozporządzenie w sprawie SOO Dolina Ilanki PLH08000908.11.2017 · akt wyznaczający SOO — Status specjalnego obszaru ochrony siedlisk.
- RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim: Materiały PLH080009 i aktualizacja PZO2025–2026 · OPZ / materiały PZO — Powierzchnia 2232,83 ha, siedliska i zwierzęta będące przedmiotami ochrony.
- RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim: Rezerwaty przyrody — akty i informacjedostęp 02.08.2026 · strona urzędowa — Status rezerwatów i akty dotyczące udostępnienia.
- Klub Przyrodników: Dokumentacja i plan ochrony „Doliny Ilanki II”dostęp 02.08.2026 · dokumentacja PDF — Hydrologia, siedliska, historia użytkowania i zalecenia ochronne.
- Nadleśnictwo Torzym: Rezerwaty przyrodydostęp 02.08.2026 · strona instytucjonalna — Flora około 380 gatunków, ptaki około 80 gatunków i sit tępokwiatowy; starsze dane powierzchniowe.
- Sejm RP / ISAP: Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrodytekst obowiązujący sprawdzony 02.08.2026 · ustawa — Zakazy w rezerwatach, w tym zasady dotyczące polowania.
Dostęp do źródeł: .
Metryka aktualności
- Treść zweryfikowana
- Dane mapowe
- Źródła urzędowe
- RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim, GDOŚ i CRFOP, SDF i materiały PZO, akty prawne ELI/ISAP, Nadleśnictwo Torzym
Materiał ma charakter edukacyjny i porządkuje informacje z dokumentów o różnym zakresie i dacie.
Pierwszeństwo mają obowiązujące akty prawne, aktualne zarządzenia RDOŚ, rejestry urzędowe oraz oznaczenia w terenie.