Afrykański pomór świń (ASF) – zagrożenie dla świń i dzików

ASF w 60 sekund

• Dotyczy świń i dzików

  Chorują świnie domowe i dziki. Człowiek nie choruje na ASF.

• Może być śmiertelny

  Wysoko zjadliwe warianty wirusa mogą powodować śmiertelność sięgającą 100%.

• Objawy są nieswoiste

  Gorączka, osowiałość, sinica, wybroczyny czy nagłe padnięcia nie wystarczają do rozpoznania.

• Potrzebne jest laboratorium

  ASF potwierdza się badaniami laboratoryjnymi prowadzonymi w urzędowej procedurze.

• Człowiek może przenieść wirusa

  Ryzyko stanowią zabrudzone buty, odzież, narzędzia, pojazdy oraz skażona żywność i odpady.

• Padłego dzika nie dotykaj

  Oznacz miejsce, zapisz GPS i zgłoś znalezisko właściwym służbom.

• Bioasekuracja przerywa transmisję

  Czyszczenie, mycie, dezynfekcja i rozdzielenie stref ograniczają mechaniczne zawleczenie wirusa.

• Strefy sprawdzaj w dniu działania

  Granice i wymagania zmieniają się; wiążące są aktualne akty i komunikaty właściwych organów.

• ASF to nie włośnica

  Badanie w kierunku ASF nie zastępuje badania mięsa dzika na obecność włośni i odwrotnie.

Czym jest afrykański pomór świń

ASF jest zakaźną, podlegającą obowiązkowi zwalczania chorobą wirusową świń domowych i dzików. Wywołuje ją wirus afrykańskiego pomoru świń (ASFV). Choroba może przebiegać nadostro, ostro, podostro lub przewlekle, zależnie m.in. od właściwości wirusa i stanu zwierzęcia.

Wirus nie stanowi zagrożenia zakaźnego dla człowieka ani dla innych gatunków zwierząt gospodarskich. Znaczenie człowieka polega przede wszystkim na możliwości mechanicznego przeniesienia zakaźnego materiału między lasem, pojazdem, punktem przetrzymywania tusz i gospodarstwem.

Brak zagrożenia dla zdrowia człowieka nie oznacza braku obowiązków sanitarnych, weterynaryjnych i bioasekuracyjnych.

Kogo zakaża ASF

Myśliwy, pracownik gospodarstwa lub kierowca może nieświadomie przenieść materiał zawierający wirusa na zabłoconym obuwiu, kołach, odzieży, nożu, pojemniku albo innym sprzęcie. Dlatego higiena i rozdzielenie czynności są kluczowe.

Dlaczego odporność wirusa ma znaczenie

ASFV może zachowywać zakaźność w krwi, tkankach, zwłokach, mięsie i niektórych produktach pochodzenia zwierzęcego. Trwałość zależy od temperatury, wilgotności, odczynu, rodzaju materiału i sposobu przetworzenia.

Nie należy posługiwać się jedną internetową liczbą miesięcy jako uniwersalną regułą bezpieczeństwa. W praktyce trzeba stosować procedury Inspekcji Weterynaryjnej dotyczące zabezpieczenia materiału, czyszczenia, mycia, dezynfekcji, przechowywania i unieszkodliwiania.

Najpierw usuwa się zanieczyszczenia organiczne zgodnie z procedurą, potem myje i stosuje środek dezynfekcyjny skuteczny wobec ASFV w prawidłowym stężeniu i czasie kontaktu. Dobór preparatu potwierdza właściwy PIW.

Jak rozprzestrzenia się ASF

Do transmisji dochodzi przez kontakt bezpośredni i pośredni. W Polsce szczególne znaczenie mają zakażone dziki i ich szczątki, kontakt ze skażonym materiałem oraz błędy bioasekuracji.

• Bezpośredni kontakt podatnego zwierzęcia z zakażoną świnią lub dzikiem.
• Kontakt z krwią, tkankami, wydalinami, wydzielinami lub zwłokami zakażonych zwierząt.
• Skażone obuwie, odzież, rękawice, narzędzia, pojazdy, przyczepy, pojemniki i wyposażenie.
• Zanieczyszczona pasza, ściółka lub materiał wnoszony do gospodarstwa.
• Karmienie świń odpadami żywnościowymi albo dostęp świń do produktów zawierających zakaźny materiał — praktyki zabronione i skrajnie ryzykowne.
• Nieprawidłowe postępowanie z tuszami, patrochami i odpadami pochodzącymi od dzików.

Miękkie kleszcze z rodzaju Ornithodoros uczestniczą w cyklu ASF w niektórych regionach świata, ale nie są uznawane za główną drogę szerzenia ASF w Polsce.

Objawy kliniczne ASF

Objawy mogą być niespecyficzne, przypominać inne choroby lub zatrucia i różnić się między stadami. Każde nagłe zachorowanie lub padnięcie świń wymaga pilnego zgłoszenia lekarzowi weterynarii.

• Nagłe padnięcia — niekiedy jedyny zauważalny sygnał w stadzie.
• Wzrost temperatury ciała nawet do około 40,5–42°C; początkowo apetyt i sposób poruszania mogą być zachowane.
• Posmutnienie, osłabienie, utrata apetytu i zaleganie.
• Sinica skóry uszu, brzucha i boków ciała.
• Drobne, liczne wybroczyny oraz zaczerwienienia skóry, zwłaszcza końców uszu, ogona i kończyn.
• Szybkie lub utrudnione oddychanie, duszność i pienisty wypływ z nosa.
• Wydaliny z nosa i oczu.
• Wymioty, zaparcia albo biegunka, w tym biegunka z domieszką krwi.
• Niedowład zadu, podniecenie, drgawki mięśni i inne objawy nerwowe.
• Ronienia u prośnych macior.
• Przed śmiercią może wystąpić śpiączka.

Powyższa lista zachowuje i rozwija treść broszury Lubuskiego Urzędu Wojewódzkiego. Nie jest listą kontrolną pozwalającą samodzielnie potwierdzić ani wykluczyć ASF.

ASF nie można rozpoznać po wyglądzie

Zdrowo wyglądający dzik może znajdować się we wczesnej fazie zakażenia, a widoczne zmiany mogą mieć inną przyczynę. Podobnie nagłe padnięcie świni nie przesądza jeszcze o ASF.

Rozpoznanie wymaga urzędowego pobrania próbek, badania laboratoryjnego i oceny Inspekcji Weterynaryjnej. Nie rozcinaj zwłok znalezionego dzika i nie pobieraj materiału samodzielnie, jeżeli nie wykonujesz tego w ramach właściwej procedury.

Podejrzenie zgłaszaj — diagnozę pozostaw laboratorium i Inspekcji Weterynaryjnej.

Co zrobić po znalezieniu padłego dzika

Za padłego dzika uważa się także zwłoki po wypadku komunikacyjnym, szczątki w dowolnym stadium rozkładu oraz kości. Nie przemieszczaj znaleziska.

1. 1

   Zatrzymaj się i nie dotykaj

   Nie podchodź bliżej bez potrzeby, nie dotykaj zwłok, kości ani przedmiotów w ich bezpośrednim otoczeniu. Odsuń ludzi i psy.

2. 2

   Oznacz miejsce

   Jeżeli można to zrobić bez kontaktu ze zwłokami, oznacz punkt z bezpiecznej odległości, aby służby mogły go odnaleźć.

3. 3

   Zapisz lokalizację

   Zapisz współrzędne GPS i charakterystyczne punkty orientacyjne. Nie wykonuj zdjęć wymagających zbliżenia się do zwłok.

4. 4

   Zgłoś znalezisko

   Powiadom właściwego powiatowego lekarza weterynarii lub najbliższą lecznicę weterynaryjną, straż miejską, gminę, starostę albo miejscowe koło łowieckie.

5. 5

   Oczyść się po powrocie

   Jeżeli mogło dojść do zanieczyszczenia, odkaź ręce, dokładnie oczyść i zdezynfekuj obuwie, a odzież przeznacz do prania zgodnie z zaleceniami służb.

6. 6

   Zachowaj 72 godziny rozdzielenia

   Osoba, która znalazła padłego dzika i potencjalnie miała kontakt z wirusem ASF, przez 72 godziny nie powinna wchodzić do miejsc utrzymywania świń ani wykonywać czynności związanych z ich obsługą — zgodnie z zaleceniem GIW zachowanym w materiale źródłowym.

Dane potrzebne w zgłoszeniu

• Dokładna lokalizacja: GPS i opis dojścia.
• Dane osoby zgłaszającej oraz numer telefonu kontaktowego.
• Liczba znalezionych zwłok lub szczątków.
• Przybliżony stan zwłok: świeże, w rozkładzie albo wyłącznie kości.
• Informacja o możliwym kontakcie ludzi, psów, pojazdów lub sprzętu ze znaleziskiem.

Bioasekuracja myśliwego

Bioasekuracja gospodarstwa utrzymującego świnie

Wymagania prawne zależą od rodzaju gospodarstwa i położenia. Poniższe zasady nie zastępują planu bioasekuracji ani decyzji właściwego powiatowego lekarza weterynarii.

• Zabezpiecz budynki, paszę i ściółkę przed dostępem dzików, innych zwierząt i osób postronnych.
• Prowadź kontrolowany wjazd i wejście; używaj odzieży i obuwia przeznaczonego wyłącznie do obsługi świń.
• Utrzymuj skuteczne maty lub urządzenia dezynfekcyjne tam, gdzie wymagają tego procedury, i kontroluj stężenie preparatu.
• Nie wnoś do gospodarstwa sprzętu łowieckiego, tusz, mięsa z dzika ani odzieży używanej podczas polowania.
• Nie karm świń odpadami gastronomicznymi i nie dopuszczaj do kontaktu z odpadami żywnościowymi.
• Prowadź wymaganą dokumentację zwierząt, osób, pojazdów, czyszczenia i dezynfekcji.
• Izoluj nowo wprowadzane zwierzęta zgodnie z wymogami i kupuj je wyłącznie z legalnego, udokumentowanego źródła.
• Nagłe padnięcia, gorączkę lub nietypowe objawy zgłaszaj natychmiast lekarzowi weterynarii.

Tusza dzika: ASF a badanie na włośnie

• Ujemny wynik ASF nie jest wynikiem badania na włośnie.
• Ujemny wynik badania na włośnie nie wyklucza ASF.
• Nie spożywaj, nie przetwarzaj i nie rozdawaj mięsa przed uzyskaniem wszystkich wymaganych wyników oraz zwolnieniem tuszy zgodnie z procedurą.
• Nie transportuj tuszy poza dopuszczony obszar ani do niewskazanego punktu bez sprawdzenia bieżących wymagań PIW.
• Patrochy, krew, skóra i materiały jednorazowe traktuj zgodnie z procedurą obowiązującą w punkcie przetrzymywania tusz.

Obszary ograniczeń i strefy wokół ogniska

W obiegu funkcjonują dwa powiązane, ale różne systemy określeń. Nie należy przenosić pojedynczego zakazu na każdą strefę ani zakładać ogólnego zakazu wstępu do lasu.

Obszar zapowietrzony i zagrożony

Po stwierdzeniu ogniska u świń wyznacza się obszary wokół ogniska. Klasyczna konstrukcja obejmuje obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 3 km oraz obszar zagrożony sięgający co najmniej 7 km dalej, co daje co najmniej 10 km od ogniska. Komunikaty GIW z 2026 r. opisują w praktyce obszar o promieniu 10 km; każdorazowo rozstrzygają jednak właściwe akty i granice wskazane przez organy.

Strefa nie oznacza automatycznie całkowitego zakazu przemieszczania wszystkich zwierząt, polowań czy wejścia do lasu. Zakres nakazów i zakazów sprawdzaj dla konkretnej lokalizacji, czynności i daty.

ASF w Polsce — stan danych zweryfikowany 2 sierpnia 2026 r.

Liczby opisują stan źródeł w podanej dacie, a nie sytuację „na żywo”. Nie wyprowadzamy z nich twierdzeń o liczbie województw wolnych od ASF ani o trwałym zniesieniu stref w całym kraju.

Ogniska ASF u świń w 2026 r.

Suma 22 164 obejmuje wyłącznie liczby opublikowane dla ognisk nr 1 i 2. Nie doliczono ogniska nr 3, ponieważ w tym zestawieniu nie podano liczby świń.

ASF u dzików w 2026 r.

W pakiecie danych GIW opublikowanym 27 lipca 2026 r. wykazano 1 517 przypadków ASF u dzików w Polsce w 2026 r. Liczba dotyczy zawartości wskazanego pakietu i może zostać zmieniona lub uzupełniona w kolejnych publikacjach.

Przypadek u dzika może obejmować jednego lub więcej dzików zgodnie ze sposobem raportowania w źródle. Liczby nie należy utożsamiać automatycznie z liczbą ognisk u świń ani wykorzystywać do oceny ryzyka w konkretnej gminie bez mapy.

Położenie przypadków i stref sprawdź na mapie GIW z datą odczytu.

Co dzieje się po potwierdzeniu ogniska u świń

Działania prowadzi Inspekcja Weterynaryjna na podstawie obowiązujących przepisów i oceny sytuacji. Właściciel gospodarstwa musi wykonywać wydane nakazy.

1. Zabezpieczenie gospodarstwa, zakaz nieuzgodnionego przemieszczania zwierząt, produktów, sprzętu i osób.
2. Uśmiercenie świń w ognisku pod urzędowym nadzorem oraz bezpieczne unieszkodliwienie zwłok.
3. Zniszczenie albo urzędowe zagospodarowanie produktów, pasz, przedmiotów i substancji, których nie można skutecznie odkazić.
4. Dochodzenie epizootyczne: ustalenie możliwego źródła oraz kontaktów z innymi gospodarstwami, transportem lub zakładami.
5. Oczyszczenie, mycie i dezynfekcja gospodarstwa preparatami oraz metodami wskazanymi przez Inspekcję Weterynaryjną.
6. Wyznaczenie obszarów i wdrożenie nadzoru, badań oraz ograniczeń adekwatnych do sytuacji.
7. Ponowne zasiedlenie dopiero po spełnieniu warunków i terminów określonych przez właściwy organ; historyczna broszura wskazywała co najmniej 40 dni po zakończeniu oczyszczania i dezynfekcji, lecz wiążącą decyzję zawsze wydaje PIW według aktualnych przepisów.

Dlaczego zwalczanie ASF jest trudne

• Wirus utrzymuje się w populacji dzików i może pozostawać w zakaźnym materiale organicznym.
• Padłe dziki tworzą środowiskowe źródło zakażenia, które bywa trudne do szybkiego odnalezienia.
• Do zawleczenia wystarczy mechaniczne przeniesienie niewidocznego zabrudzenia.
• Objawy nie są charakterystyczne wyłącznie dla ASF.
• Ruch ludzi, sprzętu, pojazdów i produktów łączy odległe miejsca.
• Niewłaściwe postępowanie z żywnością, odpadami, tuszą lub patrochami może przełamać bioasekurację.
• Zwalczanie wymaga jednoczesnej współpracy hodowców, myśliwych, transportu, laboratoriów, samorządów i służb.

Czy istnieje szczepionka lub leczenie ASF

Szczepionka

Na 2 sierpnia 2026 r. w Unii Europejskiej nie stosuje się rutynowego programu szczepień świń przeciw ASF. WOAH przyjęła w 2025 r. standard dotyczący oceny szczepionek przeciw ASF, co wspiera rozwój i ocenę kandydatów, ale nie oznacza automatycznego dopuszczenia ani powszechnego stosowania szczepionki w UE.

Leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego, które usuwałoby ASFV z zakażonego stada i zastępowało urzędowe zwalczanie. Po potwierdzeniu choroby stosuje się środki nakazane przez Inspekcję Weterynaryjną.

Nie kupuj i nie stosuj preparatów reklamowanych jako „szczepionka na ASF” poza legalnym, urzędowo zatwierdzonym systemem.

Skutki gospodarcze i społeczne

• Utrata zwierząt w ognisku i czasowe wstrzymanie produkcji.
• Koszty likwidacji, unieszkodliwiania, czyszczenia, dezynfekcji i dostosowania bioasekuracji.
• Ograniczenia przemieszczania świń, materiału biologicznego i produktów z określonych obszarów.
• Zakłócenia handlu, transportu, skupu, uboju i eksportu.
• Koszty badań, nadzoru, poszukiwania padłych dzików i zagospodarowania tusz.
• Obciążenie psychiczne hodowców, pracowników, myśliwych i lokalnych społeczności.

Zakres strat zależy od skali zdarzenia, decyzji administracyjnych i rynku. Informacja o możliwych rekompensatach wymaga każdorazowego sprawdzenia aktualnych przepisów i warunków.

Mity i fakty o ASF

Najczęstsze pytania o ASF