Wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI)

Najważniejsze informacje

• Wirus grypy typu A

  Grypę ptaków wywołują wirusy grypy typu A z rodziny Orthomyxoviridae. Podtypy opisuje się białkami H (hemaglutynina) i N (neuraminidaza).

• HPAI i LPAI

  Wyróżnia się nisko zjadliwą (LPAI) i wysoce zjadliwą (HPAI) grypę ptaków. Określenia dotyczą przede wszystkim ciężkości choroby u ptaków, a nie automatycznie ryzyka dla człowieka.

• Rezerwuar dzikich ptaków

  Ptactwo wodne, zwłaszcza kaczki, gęsi i łabędzie, odgrywa istotną rolę w utrzymywaniu i przenoszeniu wirusa, lecz przebieg zakażenia zależy od gatunku i szczepu.

• Śmiertelność u drobiu

  W ostrym przebiegu HPAI padnięcia mogą nastąpić w ciągu 24–48 godzin, a śmiertelność może dochodzić do 100%.

• Ryzyko dla ludzi w UE/EEA

  Według ECDC/EFSA (okres raportu do 4 czerwca 2026 r.) ryzyko dla populacji ogólnej pozostaje niskie, a dla osób narażonych zawodowo lub inaczej — niskie do umiarkowanego.

• Obowiązek zgłoszenia

  Podejrzenie grypy ptaków u drobiu oraz zwiększoną śmiertelność dzikich ptaków zgłasza się właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii. Niedopełnienie obowiązku jest wykroczeniem.

Co to jest grypa ptaków?

Grypa ptaków (AI — avian influenza) jest chorobą wirusową dotyczącą przede wszystkim ptaków: drobiu, ptaków utrzymywanych w niewoli oraz ptaków wolno żyjących.

Czynnikiem etiologicznym są wirusy grypy typu A z rodziny Orthomyxoviridae. Podtyp określa się według białek powierzchniowych: hemaglutyniny (H) i neuraminidazy (N). Dotychczas rozpoznano 16 podtypów H oraz 9 podtypów N.

Wysoce zjadliwą grypę ptaków (HPAI) wywołują niektóre szczepy podtypów H5 i H7. Nie każdy wirus H5 lub H7 jest HPAI — część występuje jako LPAI, a wybrane linie mogą przechodzić w formę wysoce zjadliwą.

„Nisko zjadliwa” i „wysoce zjadliwa” opisują głównie przebieg u ptaków. Nie oznaczają automatycznie niskiego albo wysokiego ryzyka dla człowieka.

HPAI a LPAI — różnice według GIW

Zestawienie opiera się na oficjalnym opisie Głównego Inspektoratu Weterynarii. Przebieg zależy od zjadliwości wirusa, gatunku i wieku ptaków, zakażeń towarzyszących oraz warunków środowiska.

Tabela nie zastępuje diagnozy laboratoryjnej. Każde podejrzenie wymaga zgłoszenia, a nie samodzielnego rozpoznania.

Dlaczego HPAI jest niebezpieczna?

• Może szerzyć się szybko w stadzie i między gospodarstwami.
• Powoduje nagłe padnięcia oraz bardzo wysoką śmiertelność u podatnego drobiu.
• Generuje duże straty gospodarcze wskutek likwidacji ognisk i zatrzymania produkcji.
• Wiąże się z ograniczeniami przemieszczania ptaków, jaj, produktów i sprzętu.
• Może powodować masowe padnięcia niektórych dzikich ptaków i wpływać na ochronę przyrody.
• Sporadycznie zakaża ssaki mające kontakt z ptakami lub padliną.
• Wymaga podejścia One Health: weterynaria, zdrowie publiczne i ochrona środowiska.

Naturalny rezerwuar i rola dzikich ptaków

Najbardziej prawdopodobnym źródłem zakażenia drobiu jest bezpośredni lub pośredni kontakt z wędrującymi ptakami dzikimi — zwykle ptactwem wodnym — ich odchodami albo wspólnymi zbiornikami wodnymi.

Kaczki, gęsi i łabędzie mają szczególne znaczenie epidemiologiczne. Przebieg zakażenia nie jest jednak u wszystkich gatunków jednakowy: HPAI może przebiegać bez wyraźnych objawów albo powodować ciężką chorobę i masowe padnięcia.

Nie należy stygmatyzować wszystkich dzikich ptaków jako „chorych”. Obserwacja i zgłoszenie nietypowej lub zwiększonej śmiertelności służą ochronie zarówno gospodarstw, jak i przyrody.

Gatunki o szczególnym znaczeniu

• kaczki
• gęsi
• łabędzie
• inne ptaki migrujące, zwłaszcza wodne
• gatunki o dużej wrażliwości klinicznej, m.in. kury i indyki

Jak wirus dociera do drobiu?

Zakażenie następuje głównie drogą oddechową i pokarmową. Zakażone ptaki wydalają wirus w dużych ilościach z kałem, wydzieliną z oczu i dróg oddechowych oraz wydychanym powietrzem.

• Bezpośredni kontakt z zakażonym ptakiem.
• Kontakt z odchodami i wydzielinami.
• Skażona woda i pasza.
• Obuwie, ubranie i ręce człowieka.
• Sprzęt, ściółka, nawóz i pojazdy.
• Transport ptaków oraz produktów pochodzenia ptasiego.
• Dostęp drobiu do zbiorników wodnych odwiedzanych przez dzikie ptaki.

Człowiek odgrywa istotną rolę w mechanicznym rozprzestrzenianiu wirusa przez zanieczyszczone ubranie, obuwie, sprzęt i produkty.

Droga wirusa od środowiska do stada

Schemat edukacyjny: od ptaków dzikich i skażonego środowiska, przez człowieka oraz sprzęt, aż do stada drobiu. Nie zastępuje procedur Inspekcji Weterynaryjnej.

Objawy HPAI u ptaków

Poniższa lista kliniczna i sygnały do zgłoszenia pochodzą ze strony GIW poświęconej objawom grypy ptaków i zgłoszeniu podejrzenia.

Objawy kliniczne

• osowiałość / depresja
• silne łzawienie
• kichanie
• duszność
• obrzęk zatok podoczodołowych
• sinica grzebienia i dzwonków
• obrzęk głowy
• nastroszenie piór
• biegunka
• objawy nerwowe
• drgawki
• skręt szyi
• paraliż nóg lub skrzydeł
• niezborność ruchów
• spadek pobierania wody i paszy
• gwałtowny spadek nieśności
• jaja o miękkich skorupach lub bez skorup
• nagłe padnięcia bez wcześniejszych objawów

Sygnały do zgłoszenia

• zwiększona śmiertelność
• znaczący spadek pobierania paszy i wody
• objawy nerwowe: drgawki, skręt szyi, paraliż nóg i skrzydeł, niezborność ruchów
• duszność
• sinica i wybroczyny
• biegunka
• nagły spadek nieśności

W nadostrych i ostrych przypadkach padnięcia są nagłe, bez widocznych objawów albo w ciągu 24–48 godzin od pierwszych objawów. Śmiertelność może dochodzić do 100%. Objawy nie wystarczają do samodzielnego rozpoznania.

Znalazłeś chorego lub martwego ptaka — co zrobić?

Nie diagnozuj po wyglądzie i nie przenoś ptaka. Dzierżawcy oraz zarządcy obwodów łowieckich mają obowiązek zgłaszania zwiększonej śmiertelności dzikich ptaków.

1. 1

   Nie dotykaj gołymi rękami

   Unikaj kontaktu ze zwłokami, odchodami i skażonymi powierzchniami.

2. 2

   Nie przenoś ptaka

   Nie zabieraj go do domu, do samochodu ani do lecznicy na własną rękę.

3. 3

   Zabezpiecz miejsce

   Nie dopuszczaj dzieci, psów i kotów. Ogranicz dostęp innych osób.

4. 4

   Zapisz lokalizację

   Zapamiętaj lub zapisz dokładne miejsce: GPS, opis dojścia i charakterystyczne punkty.

5. 5

   Zgłoś znalezisko

   Powiadom właściwego powiatowego lekarza weterynarii, lokalne służby albo zarządcę terenu.

6. 6

   Stosuj instrukcje służb

   Dalsze działania, w tym zabezpieczenie i unieszkodliwienie, prowadzą właściwe służby.

Zwiększoną śmiertelność dzikich ptaków w obwodzie łowieckim zgłasza się powiatowemu lekarzowi weterynarii albo najbliższemu podmiotowi świadczącemu usługi weterynaryjne.

Podejrzenie HPAI w gospodarstwie

Posiadacz drobiu niezwłocznie zawiadamia powiatowego lekarza weterynarii albo najbliższy podmiot świadczący usługi weterynaryjne. Do przyjazdu urzędowego lekarza weterynarii obowiązują następujące zasady:

• Izoluj i strzeż wszystkie ptaki przebywające w gospodarstwie.
• Nie wywoź, nie wynoś i nie zbywaj produktów z gospodarstwa — w szczególności mięsa, zwłok, paszy, wody, ściółki i nawozów naturalnych.
• Nie wywoź materiału biologicznego: nasienia, komórek jajowych, zarodków.
• Uniemożliwiaj osobom postronnym dostęp do pomieszczeń lub miejsc z ptakami podejrzanymi o zakażenie.
• Nie lecz stada na własną rękę i nie przemieszczaj go bez decyzji służb.
• Oczekuj na urzędowego lekarza weterynarii i wykonuj wydane nakazy.

Bioasekuracja w gospodarstwie

Poniższa checklista ma charakter edukacyjny i nie zastępuje planu bioasekuracji ani aktualnych nakazów lokalnych.

• Utrzymuj drób bez kontaktu z dzikimi ptakami.
• Zabezpiecz paszę i wodę przed dostępem dzikiego ptactwa.
• Nie poj zwierząt wodą ze zbiorników dostępnych dla dzikich ptaków.
• Zmieniaj i dezynfekuj obuwie przy wejściu do pomieszczeń.
• Czyść sprzęt i pojazdy wjeżdżające na teren gospodarstwa.
• Ogranicz wizyty osób postronnych.
• Stosuj oddzielną odzież roboczą przeznaczoną do obsługi drobiu.
• Zabezpiecz ściółkę przed zanieczyszczeniem.
• Monitoruj śmiertelność, pobieranie paszy i nieśność.
• Przestrzegaj aktualnych nakazów wojewody i powiatowego lekarza weterynarii.

Bioasekuracja dla myśliwych

• Nie dotykaj znalezionych martwych ptaków bez instrukcji służb.
• Nie używaj tego samego nieoczyszczonego obuwia i sprzętu w łowisku oraz w gospodarstwie utrzymującym drób.
• Zabezpieczaj psy przed kontaktem z padliną.
• Nie wnoś zabrudzonej odzieży do pomieszczeń ze zwierzętami.
• Zgłaszaj nietypowe lub masowe padnięcia dzikich ptaków.
• Wykonuj polecenia powiatowego lekarza weterynarii.
• Nie przewoź podejrzanych tusz ani szczątków bez instrukcji służb.

Czy człowiek może się zakazić?

Zakażenia ludzi wirusami grypy ptaków są rzadkie. Dotyczą przede wszystkim osób mających bliski, niezabezpieczony kontakt z zakażonymi zwierzętami lub skażonym środowiskiem.

Według raportu ECDC/EFSA obejmującego okres 28 lutego–4 czerwca 2026 r. ryzyko stwarzane przez wirusy A(H5N1) kladu 2.3.4.4b cyrkulujące w Europie pozostaje niskie dla populacji ogólnej w UE/EEA oraz niskie do umiarkowanego dla osób zawodowo lub inaczej narażonych.

Nie udokumentowano trwałej, podtrzymywanej transmisji między ludźmi. Ocena ryzyka może się zmieniać — przed decyzjami operacyjnymi sprawdź aktualny raport ECDC/EFSA lub WHO.

ECDC/EFSA — Avian influenza overview March–May 2026 (otwiera się w nowej karcie)

Możliwa ekspozycja człowieka

• Dotykanie chorych lub martwych ptaków.
• Kontakt z odchodami i wydzielinami.
• Aerozol powstający podczas oczyszczania skażonych pomieszczeń.
• Skażone powierzchnie i sprzęt.
• Przeniesienie materiału do oczu, nosa lub ust.

Objawy u ludzi po ekspozycji

Lista ma charakter informacyjny i nie służy do samodiagnozowania. Decyzję o diagnostyce i ewentualnym leczeniu podejmuje lekarz.

• gorączka lub stan podgorączkowy
• kaszel
• ból gardła
• bóle mięśni
• osłabienie
• zapalenie spojówek
• duszność
• rzadziej: objawy ze strony układu pokarmowego lub neurologicznego

Jeżeli po kontakcie z chorym lub martwym ptakiem wystąpią objawy, skontaktuj się z lekarzem i poinformuj go o ekspozycji.

Nie stosuj samodzielnie leków przeciwwirusowych ani nie ustalaj dawek na podstawie internetu. Profilaktyka poekspozycyjna i leczenie należą do decyzji lekarza lub służb sanitarnych.

Żywność i bezpieczeństwo

• Brak przekonujących dowodów na zakażenie człowieka przez prawidłowo przygotowaną żywność pochodzenia drobiowego.
• Prawidłowa obróbka termiczna inaktywuje wirusa grypy ptaków.
• Zachowuj higienę kuchenną i oddzielaj surowe produkty od gotowych do spożycia.
• Nie pozyskuj, nie obrabiaj i nie spożywaj ptaków chorych lub znalezionych martwych.
• Korzystaj wyłącznie z żywności pochodzącej z legalnych i nadzorowanych źródeł.

Główny Lekarz Weterynarii informuje, że nie istnieje zagrożenie zakażenia konsumentów grypą ptaków poprzez spożywanie mięsa drobiowego i jego przetworów pochodzących z nadzorowanego łańcucha.

HPAI u ssaków i podejście One Health

Wirusy HPAI wykrywa się sporadycznie u dzikich i domowych ssaków, szczególnie zwierząt mających kontakt z ptakami lub padliną. Nie oznacza to masowego zagrożenia dla wszystkich zwierząt domowych.

W Polsce w 2023 r. odnotowano przypadki zakażeń u kotów — przykład, że ochrona zwierząt domowych przed kontaktem z padłymi ptakami ma praktyczne znaczenie.

Podejście One Health łączy nadzór weterynaryjny, zdrowie publiczne i ochronę środowiska: ogranicza ekspozycję ludzi i zwierząt oraz przerywa łańcuchy transmisji.

• Nie dopuszczaj psów i kotów do padłych ptaków.
• Zgłaszaj nietypowe padnięcia ptaków i stosuj się do instrukcji służb.
• Nie wywołuj paniki: zakażenia ssaków pozostają zdarzeniami nadzorowanymi, a nie codzienną normą.

Aktualna sytuacja w Polsce — 2026

Poniższe liczby pochodzą z komunikatu Głównego Lekarza Weterynarii z 5 maja 2026 r. (idn:3162). Mapa GIW oraz późniejsze komunikaty mogą zawierać nowsze dane — zawsze sprawdzaj datę stanu przy odczycie.

Komunikat GLW — aktualizacja sytuacji HPAI (5 maja 2026 r.) (otwiera się w nowej karcie) · 2026-05-05

Liczby opisują stan komunikatu z 5 maja 2026 r., a nie sytuację „na żywo”. Przed działaniem sprawdź aktualną mapę GIW oraz najnowsze komunikaty; mapa może być nowsza niż ten zestaw liczb.

Ograniczenia po potwierdzeniu ogniska

Po potwierdzeniu HPAI Inspekcja Weterynaryjna wyznacza obszary i wdraża środki adekwatne do sytuacji. Zakres nakazów zależy od lokalizacji, daty i decyzji właściwego organu.

Nie istnieje jedna ogólnopolska lista zakazów obowiązująca zawsze w każdym miejscu. Sprawdzaj aktualne rozporządzenie wojewody, decyzje PIW i mapę GIW.

Mity i fakty o HPAI

Najczęstsze pytania o HPAI

Najważniejsze miejsca zgłoszenia

Numery telefonów nie są podawane jako aktywne łącza. Przed zgłoszeniem potwierdź właściwość terytorialną w wyszukiwarce GIW.

Przy objawach po ekspozycji skontaktuj się z lekarzem i poinformuj o kontakcie z chorym lub martwym ptakiem. Nie traktuj numeru alarmowego jako standardowego kanału zgłaszania każdego martwego ptaka.